Ý NGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU
- Đây là nghiên cứu lớn nhất với hơn 6000 đối tượng tham gia về mức năng lượng tiêu thụ của con người cho đến thời điểm hiện tại, phân tích mối quan hệ giữa tuổi tác, giới tính và lượng thân nạc với năng lượng tiêu thụ hàng ngày, cũng như tốc độ trao đổi chất cơ bản của 2,008 đối tượng.
- Năng lượng tiêu thụ thay đổi tỉ lệ thuận với lượng thân nạc trên cơ thể, nhưng mối quan hệ này có những khác biệt cơ bản ở các giai đoạn khác nhau của vòng đời. Năng lượng tiêu thụ xét theo lượng thân nạc ở mức cao nhất ở trẻ sơ sinh, sau đó giảm dần từ sau 01 tuổi đến năm 20 tuổi, và giữ ổn định cho đến 60 tuổi. Sau 60 tuổi, năng lượng tiêu thụ xét theo lượng thân nạc bắt đầu giảm;
- Bản thân giới tính không gây ra sự khác biệt gì về năng lượng tiêu thụ; thay vào đó, sự khác biệt đến từ sự chênh lệch về khối lượng cơ thể. Năng lượng tiêu thụ xét theo lượng thân nạc không suy giảm từ 20 đến 60 tuổi; bất cứ sự suy giảm nào khả năng cao sẽ đến từ sự suy giảm vận động, dẫn tới giảm lượng thân nạc.
GIỚI THIỆU CHUNG
“Nam giới tuổi trung niên thường trở nên kém sung sức hơn” hay “nữ giới tiêu tốn ít năng lượng hơn nam giới” là những câu nói chúng ta thường nghe về sự khác biệt trong những khác biệt về năng lượng tiêu thụ gây ra bởi tuổi tác hay khác biệt giới tính. Khác biệt này ít nhiều ảnh hưởng đến tâm lý của mỗi người khi tiếp cận vấn đề tập luyện và mục tiêu về hình thể. Tuy nhiên, những điều trên không phải lúc nào cũng gần với thực tế.
Một nghiên cứu gần đây thực hiện bởi Pontzer và đồng nghiệp (Pontzer et. al.) (1) điều tra mối liên hệ giữa tuổi tác, giới tính, và lượng thân nạc với tổng năng lượng tiêu thụ hàng ngày. Kết quả của nghiên cứu này phủ nhận nhiều lầm tưởng về biến động năng lượng theo độ tuổi và giới tính, và chỉ ra mối liên hệ giữa lượng thân nạc và năng lượng tiêu thụ hàng ngày.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Mục tiêu nghiên cứu
- Mức độ vận động và thay đổi liên quan đến tuổi tác ảnh hưởng thế nào đến năng lượng tiêu thụ hàng ngày (total daily energy expenditure – TDEE) xuyên suốt cuộc đời của một người?
- Liệu sự suy giảm TDEE hay được liên kết với tuổi tác xảy ra do lượng thân nạc (fat-free mass – FFM) và mức độ vận động suy giảm, hay do một yếu tố độc lập nào khác?
Phương Pháp
- Các tác giả thu thập và thống kê dữ liệu của 6,421 cá nhân (64% là nữ) với độ tuổi từ vài tuần đến 95 tuổi, trong đó có 136 trẻ sơ sinh và 141 phụ nữ trong giai đoạn thai kỳ từ Doubly Labeled Water Database của Cơ Quan Năng Lượng Nguyên Tử Quốc Tế (IAEA). Bên cạnh đó, mức năng lượng tiêu thụ cơ bản (basal metabolic rate – BMR) của 2,008 cá nhân cũng được thu thập.
THEO DÕI CHỈ SỐ CƠ THỂ BẰNG PHƯƠNG PHÁP DOUBLY-LABELED WATER
Phương pháp “Doubly-labeled water” là một phương pháp hiệu quả để theo dõi mức năng lượng tiêu thụ hàng ngày, bằng cách sử dụng đồng vị của nguyên tử Hydro (H) và Oxy (O) là Deuterium và Oxygen-18. Hai mẫu nước từ cơ thể (nước bọt hoặc nước tiểu) được lấy trước và sau khi uống nước có chứa hai đồng vị này (không có hại cho sức khỏe), và vì Oxi thoát ra khỏi cơ thể qua đường hô hấp và bài tiết, trong khi Deuterium chỉ thoát ra bằng đường bài tiết, sự chênh lệch hàm lượng giữa hai đồng vị này có thể được sử dụng để tính lượng CO2 được sản sinh và từ đó, mức năng lượng cơ thể tiêu thụ.
Phương pháp này còn tính toán được tổng lượng nước trong cơ thể. Vì độ hòa nước của phần thân nạc (FFM) của cơ thể gần như cố định, nên biết tổng khối lượng của cơ thể (BM), lượng mỡ (FM) có thể được tính sử dụng công thức: FM = BM – FFM.
Lợi thế của phương pháp này là có thể được sử dụng trên con người đang sinh sống bình thường, thay vì bị bó buộc trong phòng thí nghiệm, tuy nhiên giá thành làm giàu hai đồng vị trên khá đắt đỏ.
Kết quả nghiên cứu
- Xu hướng biến động về cân nặng cơ thể (body mass – BM), lượng thân nạc (FFM), lượng mỡ (fat mass – FM) và tỉ lệ mỡ trên cơ thể (body fat percentage – %BF): của nam giới và nữ giới giống nhau xuyên suốt vòng đời. Giá trị thực tế ở các thông số có sự chênh lệch vì nam giới thường có nhiều FFM và BM hơn (nặng hơn và lắm cơ hơn), còn nữ giới có FM và %BF cao hơn (nhiều mỡ hơn) (Hình 1);
- Tổng năng lượng tiêu thụ hàng ngày (TDEE) biến động tỉ lệ thuận với FFM. FFM càng cao đi kèm với TDEE cao (có thể hiểu là càng nhiều cơ thì càng tiêu tốn nhiều năng lượng) (Hình 2);
- Khi xét theo FFM và FM, biến động TDEE và chỉ số trao đổi chất cơ bản (basal energy expenditure – BEE, hay còn gọi là BMR) ở nam giới tương đương với nữ giới. Bên cạnh đó, TDEE và BMR của nữ giới dù ở mức không đổi trong và sau giai đoạn mang thai; (Hình 3)
- Nguyên nhân của sự suy giảm TDEE theo tuổi tác có thể xem là sự kết hợp của sự suy giảm vận động, lượng thân nạc, và sự suy giảm trao đổi chất của nội tạng do tuổi tác (yếu tố độc lập).
Ý NGHĨA CỦA KẾT QUẢ
Những phát hiện trên, mặc dù khá rõ ràng, phủ nhận những hiểu biết thông thường về quá trình trao đổi chất của cơ thể.
Có 3 khía cạnh của những kết quả trên đáng chú ý: ảnh hưởng của giới tính, ảnh hưởng của tuổi tác, và khác biệt giữa các cá thể.
Ảnh hưởng của giới tính và thai kỳ
- Bản thân giới tính không ảnh hưởng đến mức độ tiêu thụ năng lượng. Khác biệt về TDEE thực tế thường tạo ra bởi khác biệt về cân nặng, LBM và FM, nam giới có nhiều BW và FFM và ít FM hơn nữ cùng tuổi, mà theo kết quả phân tích ở trên, TDEE biến động tỉ lệ thuận với FFM. Dù vậy, điều này có thể tạo ra cảm giác tồn tại sự khác biệt về giới tính.
- Khác biệt về giới tính thường biến mất hay giảm đáng kể khi chúng ta so sánh dựa trên FFM. Trong nghiên cứu này, nếu như điều chỉnh số liệu theo FM và FFM, nam giới và nữ có xu hướng biến động TDEE và BMR như nhau xuyên suốt vòng đời.
- Một phát hiện mới của Pontzer et. al. là mức năng lượng tiêu thụ của nữ giới trong giai đoạn thai kỳ. TDEE và BMR của nữ giới không đổi khi tính đến thay đổi về trọng lượng và cấu tạo cơ thể. Thai nhi có mức năng lượng tiêu thụ tương quan với LBM giống với ở người trưởng thành (có thể hiểu là khi trong bụng mẹ, thai nhi không khiến cho TDEE của thai phụ tăng thêm), và chỉ tăng đột biến từ thời điểm sau khi sinh cho đến khi tròn 01 tuổi.
CHÊNH LỆCH SỨC MẠNH GIỮA NAM VÀ NỮ
Ảnh hưởng của tuổi tác
- Mức độ tiêu thụ năng lượng. Một điều chúng ta hay thấy là những anh chị em ở tuổi trung niên hay phàn nàn rằng thể lực của mình đi xuống. Tuy nhiên, số liệu trong nghiên cứu này đã cho thấy FFM là yếu tố quyết định TDEE, và TDEE tương quan với FFM không suy giảm cho đến sau 60 tuổi. FFM có thể được duy trì qua vận động và tập luyện kháng lực với tạ.
- Thực chất sự suy giảm TDEE đến từ tác động gián tiếp của việc giảm mức độ vận động theo độ tuổi. Nghiên cứu thống kê trên đàn ông ở độ tuổi 6 – 19 (5) và 20 – sau 85 tuổi (6) (Hình 5), và theo đó sự mất đi của FFM. Vì vậy, tập luyện kháng lực rất quan trọng để duy trì lượng cơ bắp trên cơ thể khi chúng ta già đi, để duy trì sinh lực lâu nhất có thể.
Ảnh hưởng của khác biệt cá nhân
- Một điều dễ thấy ở trong Hình 2A là sự khác biệt về TDEE của hai cá nhân với cùng FFM. Tuy nhiên, khác biệt giữa hai cá nhân không thể hiện xu hướng trung bình. Bên cạnh những cá thể tạo nên xu thế, sẽ có những cá thể đặc biệt nằm ngoài xu hướng chính. Những cá thể đặc biệt này sẽ luôn cần coaching (dẫn dắt bởi huấn luyện viên) do những tài liệu hiện có sẽ khuyên họ ăn không đúng theo nhu cầu thực tế.
ỨNG DỤNG THỰC TẾ
Ứng dụng chính của nghiên cứu này là giúp người đọc xóa tan những hiểu lầm về ảnh hưởng của tuổi tác và giới tính tới quá trình trao đổi chất của cơ thể. Bên cạnh đó, phát hiện trên giúp bạn, một huấn luyện viên hay người tập, hiểu rõ hơn về cách năng lượng cơ thể tiêu thụ thay đổi theo thời gian, và tầm quan trọng của tập luyện trong việc duy trì nó, và sự đa dạng về năng lượng tiêu thụ giữa các cá thể.
